Προστασία των ζώων και μικροβιακή αντοχή

Abstract

Η καλή μεταχείριση των ζώων που παράγουν τρόφιμα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πώς διαχειρίζονται από τους ανθρώπους. Ένα εύρος παραγόντων μπορεί να επηρεάσει την καλή μεταχείρισή τους, από τη στέγαση και τη στρωμνή, το χώρο και το συνωστισμό, τις συνθήκες μεταφοράς, τις μεθόδους αναισθητοποίησης και σφαγής, έως τον ευνουχισμό των αρσενικών και την κοπή της ουράς. Τα ζώα συντροφιάς κατέχουν σημαντική θέση στη σύγχρονη κοινωνία και η υγεία και ευζωία τους συνδέονται άμεσα με τη δημόσια υγεία. Η στενή και καθημερινή επαφή ανθρώπων και ζώων συντροφιάς καθιστά αναγκαία την εφαρμογή υψηλών προτύπων πρόληψης νοσημάτων, υπεύθυνης ιδιοκτησίας και ορθής κτηνιατρικής φροντίδας, ώστε να περιορίζεται η μετάδοση λοιμωδών παραγόντων και να διασφαλίζεται η υγεία τόσο των ζώων όσο και των πολιτών.

Στο πλαίσιο αυτό, η συνετή και ορθολογική χρήση των αντιμικροβιακών φαρμάκων στα ζώα συντροφιάς αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής. Η ανάπτυξη ανθεκτικών μικροοργανισμών στα ζώα συντροφιάς δύναται να επηρεάσει άμεσα την ανθρώπινη υγεία, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της εφαρμογής της προσέγγισης της «Ενιαίας Υγείας», της συμμόρφωσης με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο και της ενίσχυσης των μηχανισμών επιτήρησης και ελέγχου, προς όφελος της δημόσιας υγείας και της κοινωνικής ευημερίας. Η μικροβιακή αντοχή (Antimicrobial Resistance – AMR) αποτελεί μία από τις σοβαρότερες και πλέον σύνθετες απειλές για τη δημόσια υγεία σε παγκόσμιο επίπεδο, με άμεσες επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου, των ζώων και του περιβάλλοντος. Η σταδιακή απώλεια της αποτελεσματικότητας των αντιμικροβιακών φαρμάκων υπονομεύει δεκαετίες προόδου στη σύγχρονη ιατρική και κτηνιατρική, καθιστώντας ακόμη και κοινές λοιμώξεις δυνητικά απειλητικές για τη ζωή. Η ανάπτυξη και διάδοση της μικροβιακής αντοχής συνδέεται άρρηκτα με τη χρήση –και κυρίως την κατάχρηση ή την ακατάλληλη χρήση– των αντιβιοτικών στον άνθρωπο, στα παραγωγικά ζώα και στα ζώα συντροφιάς, καθώς και με τη διασπορά ανθεκτικών μικροοργανισμών στο περιβάλλον. Η σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση αναγνωρίζει ότι το φαινόμενο αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποσπασματικά, αλλά απαιτεί συντονισμένη και διατομεακή δράση στο πλαίσιο της έννοιας της «Ενιαίας Υγείας» (One Health), η οποία λαμβάνει υπόψη την αλληλεξάρτηση ανθρώπινης, ζωικής και περιβαλλοντικής υγείας. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στον κτηνιατρικό τομέα, όπου η ορθολογική και συνετή χρήση των κτηνιατρικών φαρμακευτικών προϊόντων αποτελεί βασικό πυλώνα για τον περιορισμό της εμφάνισης και εξάπλωσης ανθεκτικών βακτηρίων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει ένα αυστηρό και ολοκληρωμένο κανονιστικό πλαίσιο που διέπει τη διάθεση και χρήση των αντιβιοτικών στα ζώα, απαγορεύοντας τη χρήση τους ως αυξητικών παραγόντων και ενισχύοντας τα συστήματα επιτήρησης, ελέγχου και φαρμακοεπαγρύπνησης. Για τη χώρα μας, η μικροβιακή αντοχή συνιστά κρίσιμη πρόκληση δημόσιας υγείας και εθνική προτεραιότητα. Η εκπόνηση και εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την αντιμετώπισή της, στο πλαίσιο της Ενιαίας Υγείας, αναδεικνύει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών, των επαγγελματιών υγείας, των κτηνιάτρων και όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Η κατανόηση των μηχανισμών ανάπτυξης της μικροβιακής αντοχής, η εφαρμογή ορθών πρακτικών πρόληψης των λοιμώξεων, η υπεύθυνη συνταγογράφηση και χρήση των αντιμικροβιακών ουσιών, καθώς και η συστηματική επιτήρηση της αντοχής αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για τη διασφάλιση της υγείας των ζώων, της ασφάλειας των τροφίμων και, τελικά, της προστασίας της δημόσιας υγείας και της κοινωνικής ευημερίας.