Τεχνητή νοημοσύνη και δίκαιο και η εφαρμογή της στην δημόσια διοίκηση

Abstract

η δημόσια διοίκηση καλείται να αξιοποιήσει τις δυνατότητες της ΤΝ με τρόπο που να συνάδει με τις θεμελιώδεις αρχές του κράτους δικαίου, της νομιμότητας, της διαφάνειας και της λογοδοσίας. Η χρήση συστημάτων ΤΝ από δημόσιους φορείς δεν αποτελεί απλώς τεχνικό ή οργανωτικό ζήτημα, αλλά εγείρει καίρια νομικά, θεσμικά και ηθικά ερωτήματα, ιδίως όταν οι αλγοριθμικές εφαρμογές επηρεάζουν δικαιώματα, υποχρεώσεις ή έννομα συμφέροντα των πολιτών². Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα και την προστασία των προσωπικών δεδομένων, η αρχή της ίσης μεταχείρισης και το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Ήδη από την θέση σε ισχύ του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 ή «ΓΚΠΔ»), η ευρωπαϊκή έννομη τάξη έχει αναγνωρίσει τους κινδύνους της πλήρως αυτοματοποιημένης λήψης αποφάσεων και έχει θέσει περιορισμούς και εγγυήσεις για τη χρήση αλγοριθμικών συστημάτων³. Η ανάγκη για ένα συνεκτικό και εξειδικευμένο ρυθμιστικό πλαίσιο οδήγησε την Ευρωπαϊκή Ένωση στη θέσπιση του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη ( Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 ή «ΚΤΝ» ή «AI Act»), ο οποίος εισάγει μια προσέγγιση βάσει κινδύνου και προβλέπει ειδικούς κανόνες για τη χρήση συστημάτων ΤΝ από δημόσιες αρχές, ιδίως σε τομείς όπως η κοινωνική πολιτική, η απασχόληση, επιβολή του νόμου και η απονομή δικαιοσύνης⁴. Ο Κανονισμός αυτός αναμένεται να επηρεάσει καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο οι δημόσιοι φορείς σχεδιάζουν, προμηθεύονται και χρησιμοποιούν τεχνολογίες ΤΝ τα επόμενα έτη. Το παρόν εγχειρίδιο εντάσσεται στο πλαίσιο της επιμόρφωσης των στελεχών της δημόσιας διοίκησης από το Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης και έχει ως στόχο να αποτελέσει μια συστηματική εισαγωγή στη σχέση μεταξύ Τεχνητής Νοημοσύνης και Δικαίου υπό συνταγματική και κανονιστική σκοπιά και τέλος από τη σκοπιά της δημόσιας διοίκησης. Δεν αποσκοπεί στην εξαντλητική νομική ανάλυση, ούτε στην τεχνική εξειδίκευση, αλλά στην κατανόηση βασικών εννοιών, των κινδύνων για τα συνταγματικά δικαιώματα και των κανονιστικών υποχρεώσεων που απορρέουν από τη χρήση συστημάτων ΤΝ στη δημόσια διοίκηση.